![]()
De middelbare school is de wereld op kinderniveau. Met schooldirecteuren als dictators, oorlog in de vorm van vechtpartijtjes op het schoolplein en gevangenissen die Nablijflokaal heten.
Al die uren die wij op school doorbrengen, zijn een soort liveversie van het wereldnieuws. Zeuren je ouders dat je wat vaker naar het NOS-journaal moet kijken? Onzin: wij maken het al zeven uur per dag mee!
LandsgrenzenScholieren zijn de bevolking van de wereld die school heet. Multicultureel en verdeeld met duidelijk aangegeven landsgrenzen. Modemeisjes en techniekjongens zitten nooit bij elkaar. Ook het verschil tussen sporttypes en muziekfreaks is duidelijk; ze zouden alleen al gek worden van het continue getik op de tafelrand.
Drums en snares vertalen de tutjes en hockeyjongens in schoppen en sneren. Nerds zijn de mensen die slimme economie bedrijven, tegenover de eeuwige spijbelaars die net zoals Griekenland in zware crisis verkeren en hun examen niet zullen gaan halen. Triest maar waar.
Populaire leidersDe populairste leerling uit elke klas wordt burgemeester. Als het volk achter je staat, dan heb je de macht. Hij of zij schaamt zich niet om tussen twee vechtende kemphanen te gaan staan, op het aulapodium een dansje te doen of gewoonweg op te roepen tot een bijeenkomst waar iedereen gehoor aan moet geven.
En een hoofddoekjesverbod binnen school? Logisch, want in de Tweede Kamer heb je een dresscode van mantelpakjes en stropdassen. De schoolkantine ruikt trouwens net als het hoofdkantoor van de Verenigde Naties: zowel naar boterhammen met kaas als naar meegebrachte roti met knoflook van gisteren.
Corrupt bestuurDe rest van de macht is in handen van een corrupt bestuur. Dat bestaat uit leraren en andere medewerkers. Ze luisteren nooit naar je, tenzij je een flinke zak met geld voor ze leeg kon schudden. Of een lookalike dicator Kaddafi; meestal de manager of directeur. Zo iemand die niet op zijn mondje gevallen is, en het altijd beter weet dan het scholierenvolk.
En dat is een probleem, want een dictator heeft de macht je uit de weg te ruimen (genaamd 'schorsen'), of een taakstraf op te leggen: vuil prikken op het schoolplein. "Kinderarbeid heb je zelf in de hand, " zegt-'ie: "Moet je maar niet te laat je bed uitkomen."
Berlusconi-leraarDan heb je ook nog zo'n type als de Italiaanse premier Berlusconi. meestal de knappe gymleraar, waar altijd wel roddels over de ronde doen. Ze zien er charming uit (nou ja, dat vinden sommigen) en hebben sjans met meisjes uit de vierde. Maar ondertussen kunnen ze geen orde houden en zitten ze liever zelf in de gym dan dat ze iets aan jouw sixpack doen.
Slechte voorbeelden ten spijt, een paar lieve Nelson Mandela's zijn er gelukkig ook. Zelden, maar toch. Ze helpen je, net zoals Rebecca's leraar Latijn, met het slagen voor je eindexamen.
Nu nog verkiezingenOf ze zorgen voor een een oplossing voor het vestigingsprobleem: meer tafels en stoelen. Ze halen thee als je te vroeg arriveert voor een toets en bewaken de vrede door de bevolking elkaar te laten controleren.
Kortom: alles wat je op het journaal ziet, zie je ook op school. Met heel veel politiek. Nu alleen nog verkiezingen om de vervelendste leraar met vervroegd pensioen te sturen. Zo'n termijn van vier jaar lijkt me een prima plan, alleen verlengbaar als de bevolking daarmee instemt.
![]()
Lisa (15), Leonie (14) en Willemijn (14) hebben een twitteraccount, net als ik. Eén verschilletje: ik heb met heel veel moeite 700 followers bij elkaar geschraapt en vind dat al best veel, maar zij hebben er ruim 28000. Geen grapje, echt meer dan achtentwintigduizend Nederlandse jongeren volgen hun @dutchteenagers! Wow. Hoe hebben ze dat weten te hosselen?
Hun twitteraccount weet al het leed en alle vreugde van het puberzijnde te omvatten. Elke dag zijn er zo'n honderd tweets met herkenbare zinnetjes, zoals "M'n ouders zouden trots moeten zijn, want ik ben verslaafd aan twitter en niet aan drugs". I like!
PlaatjeshyveHet ontstond allemaal drie jaar geleden met een Hyves-plaatjespagina. Leonie: "Ik maakte een hyve aan. We hadden een paar leuke plaatjes die we erop zetten en nodigden al onze vrienden uit. Zo ontstond het, en na een tijdje waren er best veel leden."
Maar ja, Hyves bleek ook niet alles. "Ik had zelf nog een paar leuke zinnen die ik ergens wilde publiceren, maar die kun je niet echt goed op een Hyve zetten. Dus heb ik een twitteraccount aangemaakt," legt Leonie uit. And @dutchteenagers was born.
Zoveel followersHoe ze aan zoveel followers komen? Ze weten het zelf ook niet zo goed: "Ik denk dat het komt omdat we echt gelijk al onze vrienden hebben uitgenodigd voor die Hyve, en daarna een massabericht hebben gestuurd naar iedereen, dat ze ons ook moesten volgen op Twitter. Toen kwamen die volgers ineens heel snel," legt Leonie uit.
Geen strak geplande marketingcampagnes dus, blijkbaar raken ze bij velen een gevoelige snaar. Maar hoe blijf je die grappige, creatieve zinnen bedenken?
Willemijn: "We schrijven gewoon alles op wat me meemaken. Als ik iets zie en waarbij ik denk dat ik het op twitter wil zetten, doe ik dat."
ComplimentjesWaar doen ze het voor? Ze steken er best veel tijd in, maar ze verdienen er geen geld mee, of zo. Zouden ze dat willen? "Natuurlijk zou dat leuk zijn. Maar we doen het echt voor de complimentjes en mensen die tweeten dat ze de tweets zo herkenbaar vinden," legt Willemijn uit.
De plaatjeshyve is sinds de twitteraccount een beetje verwaterd. "Er zijn nu allemaal mensen die de hyve gaan volspammen met promotie voor hun profielfoto's en hun eigen profielpagina. Dat is allemaal heel moeilijk om bij te gaan houden. En je hebt er natuurlijk een computer voor nodig. Maar we hebben alle drie Blackberry's dus eventjes een tweet plaatsen is zo gedaan," vertelt Leonie.
Ze krijgen er geen genoeg van. 18 april zijn de een extra twitteraccount gestart: @datmomentwaarop ("#datmomentwaarop je iemand voor de grap slaat, en ze opeens echt pijn hebben..").
Ze hebben nu al 2951 volgers. Chapeau.
![]()
Kun jij Jonas helpen met zijn cliché tiener problemen? Ga naar www.dewegoverrozen.nl!
Liefde. Lust. Intrige. Bedrog.
Welkom op de middelbare school de Rozenstruik!
Nog een paar dagen wachten en dan is aflevering 2 van De Weg Over Rozen te zien op Scholieren.com!
Meer film op Scholieren.com? Surf naar Film@Scholieren.com.
De dood van een leraar? Als scholier denk je dan meteen aan een spannend en sappig boek over het onderwijs, waarschijnlijk. Het boek klinkt inderdaad veelbelovend, maar niets is echter minder waar.
Scholieren.com publiceert iedere maand tien goede uittreksels van boeken die net uit zijn, en wekelijks lichten we er ééntje uit. Zo kan jij eens een ander boek kiezen dan de titels op de vergrijsde literatuurlijst van je docent.
Dood van een leraar gaat namelijk helemaal niet zo heel veel over het onderwijs zoals jij 't waarschijnlijk kent. Schrijver Cyrille Offermans lult aan één stuk door over filosofische toestanden, en die halen flink de vaart uit de roman.
In het tweede deel verplaatst het verhaal zich wel meer naar de school, maar op geen enkel moment denk je dat je te maken hebt met een 28-jarige leraar in het voortgezet onderwijs van de 21e eeuw.
Boekverslagenschrijver Cees is zelf leraar, en weet er dus alles van. "Deze hoofdpersoon spreekt 'ouwe-mannentaal' en datgene wat hij andere docenten in het verhaal verwijt, lijkt op hemzelf van toepassing. Als je van zo'n leraar les krijgt, val je vanzelf in slaap."
Dat is nog net niet gebeurd toen Cees het boek las, maar ook de ontrafeling van het drama is niet verrassend genoeg. "Sterker nog: de verteller laat je in het duister wat er met de overleden docent Peter Marks is gebeurd. Is hij gevallen of is hij gesprongen?"
Bovendien wordt het schoolleven nogal stereotiep uitgebeeld. In het docententeam zijn twee kampen: de voorstanders van kennis en de voorstanders van vaardigheden. De rector is natuurlijk een man die het altijd verkeerd ziet, de docenten roddelen altijd over elkaar en ga zo maar door.
Voordeel: je kunt 't boek natuurlijk wel lezen in combinatie met andere (interessantere!) boeken over het onderwijs. Denk aan Bint van Ferdinand Bordewijk, Suezkade van Siebelink en Stuk van Judith Visser. Het thema 'schoolleven' heeft al een hoop romans opgeleverd, maar voor de dood van een (zielige) leraar heeft Cees nog wel twee punten over. Is wel 318 pagina's dik.
Voor mijn leraar Latijn is de eindexamenperiode de mooiste tijd van het jaar. Dan zet meneer Hagens namelijk al zijn trucjes en slimmigheden in bij het nakijken van ons examenwerk.
Dankzij zijn geniale correctietactiek sjoemelt-'ie zich puntje voor puntje op legale wijze naar een voldoende voor elke scholier. Hoera, er is nog hoop op een diploma!
Iedereen op school kent meneer Hagens. Deze man is berucht om zijn woede-aanvallen tegenover verstijfde bruggertjes, maar geliefd vanwege zijn nonchalante houding tegenover inleverdata.
Hij lacht besmuikt als ik hem naar zijn examentactieken vraag. Zijn gedurfde statements weet hij diplomatiek om te bouwen, want hij doet natúúrlijk alleen wat binnen de regels kan. Gelukkig maar dat er binnen die regels een hoop gesjoemel mogelijk blijkt! Elke leraar in Nederland, welk vak dan ook, zou onderstaande werkwijze moeten hanteren bij het nakijken:
Slaaghulp 1: "Is dit wel echt fout, dan?"Examens worden nagekeken aan de hand van een soort antwoordbladen. En daar is het laatste woord nog niet over gezegd. Daarom zijn er per vak een stel vergaderingen waarop leraren zich suf denken over welke verschillende antwoorden er allemaal goedgerekend mogen worden.
En jawel, meneer Hagens ist dabei. Bij het nakijken struikelt hij namelijk regelmatig over de interpretatie. "Soms kun je vertalingen op twee manieren bekijken, of kun je aanvoeren dat er ook onder kenners verschillen bestaan in opvatting."
Een beetje debatteren dus, en de eerste horde is genomen: het antwoordenblad wordt simpelweg aangepast aan onze fouten.
Stap 2: "Misschien had hij wel oog voor de dichterlijke vrijheid!"Dan het nakijken zelf. Zeker bij een examen Latijn zullen er evenveel verschillende proefvertalingen uit komen rollen als dat er examenkandidaten zijn. Het Latijn heeft immers zelfs het verkeerd neerzetten van een woord verheven tot een stijlfiguur.
En dat is het stokpaardje van meneer Hagens. "Aan de hand van het antwoordmodel bekijk ik de vertaling zo ruim mogelijk. Zeker in een literair werk komen veel stijlfiguren voor. Wie zegt dat de leerling die niet toevallig heeft opgemerkt en meevertaald?"
Stap 3: "Oké, dit is fout... maar de rest was wel goed"Maar dan komt de Tweede Corrector. Dat strenge, bebrilde mannetje dat elke knipoog van jouw docent aanrekent en je cijfer met een paar punten laat dalen. Ook daar heeft meneer Hagens een oplossing voor.
Als twee kleine foutjes normaal twee volle punten kosten, onderhandelt hij namelijk graag over een tussenweg: wat minder aftrek. Eventueel in ruil voor een wederdienst, natuurlijk.
Kromme vertalingen rechtpratenVolgens meneer Hagens is er al minimaal één jongen geweest die zijn diploma aan Hagens' nakijkkunsten te danken heeft. Dat bleek overigens pas achteraf, maar toch – de klassieke truc van het stijlfiguur had zijn werk gedaan.
Navraag bevestigt het beeld dat Hagens heel wat kromme vertalingen recht kan praten. Dat is heel fijn voor ons, maar doet hij ook deels uit eigenbelang. "Met de examens ben ik zelf ook zenuwachtig," legt hij uit. "Nu moeten je leerlingen worden losgelaten en het zelf doen. Ook voor mij is het een soort toets."
Hoop voor de toekomstMet de resultaten van mijn afgelopen toetsweek in de hand, kan ik constateren dat ik nog steeds geen fatsoenlijke vertaling kan produceren. Normaal zou ik nu met de handen in het haar zitten, maar ik maak me niet druk meer. Meneer Hagens staat namelijk aan onze kant. Ik ga slagen!
![]()
Bij boeken over de Tweede Wereldoorlog denkt iedereen meteen aan Het achterhuis, Anne Franks dagboek. Maar laten we eens niet voor The Usual Suspects gaan en 5 fantastische oorlogsboeken tippen die je nog niet kent:
De jongen in het Achterhuis - Sharon Dogar [320 pagina's]
Anne Franks verhaal is dus wereldwijd bekend, maar hoe beleefden de andere Achterhuis-bewoners het onderduiken? Haar geliefde Peter van Pels bijvoorbeeld? Dit boek bevat een fictief, maar toch vanuit de historie bekend verhaal. Op elke pagina lees én voel je Peters geloof in een betere wereld, de hoop op vrijheid en de schuld die de onderduikers elkaar toewijzen.
Mijn zus woont op de schoorsteenmantel - Annabel Pitcher [239 pagina's]
Dit boek gaat over Jamie Matthews, een jongen van tien jaar oud. Vijf jaar geleden overleed zijn zus Rose bij een terroristische aanslag. Zijn ouders worden verscheurd door verdriet: moeder verlaat het gezin.
Oudere zus (en tweelingzus van Rose) wordt punker en weigert nog te eten. Jamie zelf kan er geen traan om laten, en vindt alleen trootst bij zijn kat Roger en zijn islamitische schoolvriendin Sunya. Een zeer aangrijpend veraal, verteld door de ogen van een brutaal tienjarig jochie.
De jongen in de gestreepte pyjama - John Boyne [204 pagina's]
Dit verhaal speelt zich af in Berlijn in 1943, als de Tweede Wereldoorlog. Als de negenjarige Bruno uit school komt, zijn zijn spullen ingepakt en moet hij ineens verhuizen. Hun nieuwe huis staat naast een hek dat Bruno afschermt van gekke mensen, die blauwe streepjespyjama's dragen. Als Bruno op ontdekkingstocht gaat, ontmoet hij een jongen aan de andere kant, de joodse Shmuel.
De jeugdige onwetenheid van Bruno en zijn vriendschap met Shmuel drijven de roman met het uiterste door middel van vragen over deze twee kanten van het leven. Kunnen ze wel echt vrienden zijn? Een mooi beschreven boek, met een dramatisch randje.
De welwillenden - Jonathan Littell [987 pagina's!]
Dit boek telt bijna evenveel bladzijden als de bekende roman van Tolstoj, Oorlog en vrede. Gelukkig is deze lang niet zo langdradig, maar juist een indrukwekkend geschreven verhaal over wat de hoofdpersoon Max Aue tijdens de oorlog aan het Oostfront meemaakt. Als lezer maak je kennis met schuldigen die ook slachtoffer zijn, en slachtoffers die schuldig zijn.
De Welwillenden raakt je en maakt je razend, maar 't zal je nooit meer loslaten. Maar ja, niet geschikt voor lezers met een lage spanningsboog, anders kom je never nooit door die bijna 1000 pagina's heen...
Deze rubriek wordt in samenwerking gemaakt met Stichting Lezen, zij hebben er verstand van. Dat wil zeggen dat de redactie van Scholieren.com wordt geholpen bij de zoektocht naar boeken die in de lijst passen, maar als we de boeken kut vinden, zeggen we dat ook gewoon.
Slecht nieuws: de afgelopen jaren zijn de gemiddelde cijfers op de eindexamens gedaald, net als het slagingspercentage. Niet veel, maar toch. Dat bleek uit een rapport dat de Onderwijsinspectie deze week presenteerde.
Lagere cijfersVooral de examengemiddelden van kernvakken Nederlands, Engels en Wiskunde moesten eraan geloven. Op het vmbo zijn die alle drie gedaald in de afgelopen vijf jaar: wiskunde ging bij de vmbo-t'ers bijvoorbeeld van een 6.4 naar een 6.1.
Bij vwo'ers gingen Nederlands omlaag (ook van 6.4 naar 6.1) en Engels (van 6.6 naar 6.4). De havisten zijn alleen wat slechter gaan scoren op Engels: die ging van een 6.2 naar 6.1. Op 't volwassenenonderwijs liggen de cijfers trouwens helemaal veel lager. Alle cijfers vind je hier.
Minder geslaagdenMaar boeien die paar tienden punt nou ene reet? Voor de meeste scholieren niet, al komen hierdoor natuurlijk wel meer leerlingen in de gevarenzone. Dat levert meer herkansers en ook meer zakkers op. Want helaas: ook het aantal geslaagden op havo en vwo is de laatste vijf jaren gedaald: van 93% naar 89% op het vwo en van 89% naar 85% op de havo.
Waarom die daling? Worden de examens moeilijker? Nee, dat waarschijnlijk niet. Volgens de VO-raad (belangrijke onderwijsorganisatie) en het LAKS (vakbond voor scholieren) zou dat komen omdat steeds meer leerlingen op de havo en vwo belanden, terwijl ze eigenlijk op het vmbo thuis horen.
Meer havisten en vwo'ersScholieren die een aantal jaar geleden misschien wel vmbo zouden hebben gedaan, spartelen nu vijf of zes jaar lang in een havo/vwo-klas. En bij de eindexamens gaat er dus wat vaker iemand kopje onder, denken de VO-raad en het LAKS.
Is de moed je hierdoor ineens volledig in je schoenen gezakt? Hijs die dan maar snel weer op, want nog steeds slagen verreweg de meeste scholieren glansrijk voor hun examens. Jij dus ook! Nog even bikkelen en genoeg oefenen. Succes!
En dat is vijf! Schrijfster Francine Oomen heeft deze week de prijs van de Jonge Jury gewonnen. Dat wordt proppen op d'r schoorsteenmantel, want ze had er de afgelopen jaren al vier in de wacht gesleept.
Francine verdiende de titel met haar boek Hoe overleef ik (zonder) dromen?, waarvan we uiteraard al drie boekverslagen op Scholieren.com hebben. Bijna 10.000 Jonge Juryleden (jongeren van 12 t/m 15 jaar) hebben hun stem uitgebracht; waarvan de meeste dus op Francine's dertiende Hoe overleef ik...-boek.
GenomineerdenJongeren mochten stemmen op elk 12+boek dat in het jaar 2009 was uitgekomen. Uit die stembus werden vijf finalisten gefilterd: naat Francine ook Caja Cazemier (Offline), Mirjam Mous (Boy 7), Mel Wallis de Vries (Waanzin) en Rachel Ward (Deadline), allemaal al bekend in onze boekverslagendatabase. Caja Cazemier heeft ondanks d'r verlies trouwens niets te klagen: die won in 2008 al de Prijs van de Jonge Jury voor Vamp.
DebutantEerder op de dag werd de Jonge Jury Debuutprijs 2011 uitgereikt aan Door van der Wiele voor Een bewijs van liefde. Diekennnewenogniet op Scholieren.com! Wie gaat 'm lezen en veruittrekselen? Stuur 'm op!
Trouwens, slecht nieuws voor Francine-fans: haar veertiende en allerlaatste HOI-boek is afgelopen september uitgekomen (Hoe overleef ik mijn vader?). Balen voor de diehard-fans, maar wel prettig voor andere jeugdboekenschrijvers: kunnen die ook weer eens een prijs winnen.
Ik heb iets ontdekt. Het Dode Punt in een scholierenleven.
Ik heb in mijn leven drie toetsweken mee mogen maken, de laatste was anderhalve week geleden. Sindsdien bevind ik me chronisch op een dood punt in mijn schoolcarrière. En ik houd ervan.
Ja. Een dood punt. Sinds ik erachter kwam dat 'helemaal-niets-uitvreten-tot-je-er-achter-komt-dat-je-zaken-moet-gaan-bijwerken' een dood punt heet, is mijn leven een stuk beter geworden. The first step is to admit that you have a problem. Het is geen onwil, het is geen luiheid, het is een dood punt. Ik kan er niets aan doen.
Sommige klasgenoten hebben na een toetsweek slechts vijf minuten een dood punt en gaan dan weer aan de slag. Andere klasgenoten hebben 't hele jaar een dood punt. Toen ik daar tijdens een moment van niets-uitvreten eens over nadacht, realiseerde ik me dat iedereen er wel eens last van heeft. Ikzelf vooral.
Zelf heb ik namelijk elke dag wel een moment dat ik mezelf erop betrap naar zwevende wolken te staren, terwijl ik wiskundesommen zou moeten maken. Of als een kleuter spelletjes speel op spele.nl, terwijl ik mijn economieverslag af hoor te maken. Of aandachtig teleshopping kijk met een natuurkundeboek in mijn hand.
Er zijn nog honderden dode punten op te noemen: na een vakantie, voor een vakantie, na een pauze, voor een pauze, het eerste uur, het laatste uur. Van die momenten dat je diep zucht en denkt: "bah, moet dit nou echt?"
Het mooie van dit probleem is dat 't zo weer opgelost is. Je moet gewoon even over 't dooie punt heen. Accepteer het, en ga verder. Dus als je dit stukje aan het lezen bent terwijl je eigenlijk met je boekverslag voor Nederlands aan de slag zou gaan, zie dan gewoon in dat je even op een dood punt zit.
Scroll naar boven, klik op 'boekverslagen' en ga met je huiswerk aan de slag. Op naar het volgende dooie punt. Lukt 't nog niet? Dan kan je er gewoon niets aan doen. Het hoort erbij. Jammer dan.
![]()
Na zeven jaar havo komt het einde in zicht. Nog even flink bikkelen tot mijn examens, maar in de tussentijd moet ik toch wel echt gaan nadenken over wat ik volgend schooljaar wil gaan doen En dat levert me een hele hoop getwijfel, geaarzel en besluiteloosheid op. Hoofdpijn en slapeloze nachten! Wat moet ik nou?
TussenjaarOptie 1: een tussenjaar waarin ik kan gaan reizen. Lijkt me vet. Ik heb met twee vriendinnetjes al gebrainstormd over een reis. We willen naar Australië, Vietnam en Thailand. Maar daar heb ik €6700,- voor nodig. Dat moet ik dus gaan verdienen in de maanden juni tot en met januari, want half januari 2012 willen we weg.
Dan moet ik dus elke maand bijna 1000 euro gaan verdienen. Gaat me dat ooit lukken? En al die maanden dat ik weg ben, ga ik vast mijn vriendje missen. Wil ik dat wel? Maar ja, dat is natuurlijk geen reden om niet te gaan reizen. Toch?
Optie 2: gewoon meteen gaan studeren. Dan wil ik pedagogiek gaan doen in Amsterdam. Maar ga ik dan bij het Amsterdamse studentencorps? Of verlies ik dan al mijn oude vriendinnen en misschien wel mezelf? Maar bij een andere vereniging in Amsterdam gaan, vind ik wel weer een beetje het halve werk.
Of wel studeren, maar helemaal nergens lid van worden? Dat is wel erg saai in zo'n grote stad. De paar keer dat ik in Amsterdam bij het corps ben geweest waren heel erg leuk, maar als ik sommige verhalen van dichtgetikte vriendinnen hoor, weet ik dat niet zo zeker meer.
Afgelopen weekend was ik bij de Open Dag van de pedagogiekopleiding. En dat vond ik zo geweldig, dat ik eigenlijk niet meer kan wachten tot ik mag gaan studeren. Zeker toen ik daarna een vriendinnetje sprak waarmee ik tijdens mijn studie wil gaan samenwonen in Amsterdam. Als ik me bedenk dat ik daar over een paar maanden al zou kunnen wonen met een geweldig wijf, terwijl ik een leuke studie doe, kan ik al helemaal niet meer wachten...
Maar ho, stop, ik wil eigenlijk nog wel gaan reizen. Sowieso. Nu gaan studeren, en halverwege gaan reizen? Nee, geen goed idee, want studievertraging oplopen gaat me een rib uit mijn lijf kosten, heb ik begrepen.
Pff, lastig. Ben ik eindelijk klaar met mijn havo, moet ik supermoeilijke keuzes gaan maken. Maar wel hele leuke keuzes. Eerst werkte ik zó lang naar dat diploma toe, maar wat als ik 'm eenmaal daadwerkelijk in mijn zak heb? Hm. Ik kan er ook eerst nog een jaartje over nadenken...